НАВОИЙ ПОЭТИКАСИДА АРАБИЗМЛАР ВА УЛАРНИНГ СЕМАНТИК ТРАНСФОРМАЦИЯСИ

Authors

  • Мадаева Мўътабархон Амануллаевна uzbek

Keywords:

Алишер Навоий, Сабъаи сайёр, Хамса, арабизмлар, лексик-семантик таҳлил, композиция, ўзбек адабий тили, тил алоқалари, семантик кенгайиш, бадиий услуб, поэтика, форс ва араб тиллари, ўзлашма сўзлар

Abstract

Мазкур мақолада XV аср Марказий Осиё адабий муҳити, хусусан, араб ва форс тилларининг илмий-адабий тил сифатидаги ўрни ҳамда Алишер Навоийнинг ўзбек адабий тилини юксалтиришдаги хизматлари ёритилган. Муаллиф “Хамса” таркибидаги “Сабъаи сайёр” достони мисолида асарнинг композицион тузилиши, бадиий хусусиятлари ва сюжет қурилишига алоҳида эътибор қаратади. Шунингдек, мақолада мазкур достонда қўлланган арабизмларнинг лексик-семантик хусусиятлари, уларнинг поэтик матндаги вазифаси ва маъно кенгайиши масалалари таҳлил қилинган. Арабча ўзлашмаларнинг ўзбек тилидаги грамматик ва семантик ассимиляцияси, уларнинг туркий ва форсий элементлар билан ўзаро муносабати илмий жиҳатдан асослаб берилган. Тадқиқот натижалари Навоий ижодидаги арабизмларни ўрганиш орқали ўзбек адабий тилининг шаклланиш ва ривожланиш жараёнларини чуқурроқ англаш имконини беради.

References

Тўхтасин Жалолов. "Хамса" талқинлари. - Тошкент: Ғафур Ғулом, 1968. عليشير نوايى. خمسه. سبعهء سيار. طيارالوچى پارسا شمسييف. تاشكينت - 1956 ،208 صحيفه .2 3. Алишер Навоий. Мукаммал асарлар тўплами. Ўнинчи том. - Тошкент: Фан, 1992. 4. Алишер Навоий. Сабъаи сайёр. Насрий баёни билан. - Тошкент: Ғафур Ғулом, 1991. Volume 4 ISSUE 3 2026 http://ajmdr.com/index.php/ajmdr/issue/view/18 5. Вайнрайх У. Языковые контакты. Состояние и проблемы исследования. - Киев: «Высшая школа», 1979. 6. Боровков А.К. Алишер Наваи как основоположник узбекского литературного языка. Алишер Наваи. – М.-Л., 1946. 7. Алибек Рустамов. Сўз хусусида сўз. - Тошкент: Ёш гвардия, 1987.

Downloads

Published

2026-04-13